İstisnalarda Kâr-Zarar Mahsubu ve GYO'larda Kâr Dağıtımı Şartı
25 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği istisnaları iki gruba ayırmıştır: Faaliyet esaslı istisnalarda aynı istisna kapsamındaki kâr ve zararlar dönem sonunda netleştirilmekte; işlem esaslı istisnalarda ise her işlem ayrı olarak değerlendirilmekte ve zararlı işlemden doğan zarar kanunen kabul edilmeyen gider olarak beyana eklenmektedir. Tebliğ ayrıca gayrimenkul yatırım fon ve ortaklıklarının istisnası için aranan, taşınmaz kazancının en az yarısının dağıtılması şartında avans kâr payı, net kazanç, zarar, yedek akçe ve dağıtılabilir kâr ölçütlerini örneklerle açıklamıştır.
1. Giriş
Bir kurumun aynı istisna kapsamında hem kârlı hem de zararlı işlemlerinin bulunması hâlinde, istisnanın brüt kâr üzerinden mi yoksa net sonuç üzerinden mi uygulanacağı uzun süredir tartışılan bir konu olmuştur. 24 Mayıs 2026 tarihli ve 33263 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 25 Seri No.lu Tebliğ, 1 Seri No.lu Tebliğe eklediği 5.18 bölümüyle bu soruyu istisnanın niteliğine göre yanıtlamıştır.
Aynı Tebliğ, 7524 ve 7566 sayılı Kanunlarla yapılan düzenlemeler çerçevesinde Türkiye'de kurulu fonlar ile yatırım ortaklıklarının kazanç istisnasına ilişkin 5.5 bölümünü de genişletmiştir. Bu bölüm, özellikle gayrimenkul yatırım ortaklıkları (GYO) ve fonları bakımından kâr dağıtımı şartının nasıl hesaplanacağını ayrıntılı biçimde düzenlemektedir.
- Teknoloji geliştirme bölgesindeki zararlı bir proje, kârlı projenin istisnasını azaltmakta mıdır?
- İki taşınmaz satışından birinin zararla sonuçlanması hâlinde nasıl bir işlem yapılmaktadır?
- GYO'da diğer faaliyetlerin zararla sonuçlanması durumunda ne kadar kâr dağıtılmalıdır?
- Kârın sermayeye eklenmesi kâr dağıtımı sayılmakta mıdır?
2. Faaliyet ve işlem esaslı istisnalar
Tebliğ uyarınca istisnanın belirli bir faaliyete özgülenmiş olması hâlinde faaliyet bir bütün olarak değerlendirilmekte; istisnanın işlem bazında tanınmış olması hâlinde ise kazanç ve istisna her işlem için ayrı ayrı belirlenmektedir.
| Grup | Başlıca istisnalar | Kâr ve zarar |
|---|---|---|
| Faaliyet esaslı | Fon ve yatırım ortaklığı kazançları (taşınmaz kazancı hariç, KVK 5/1-d); yurt dışı şube (5/1-g); yurt dışı inşaat, onarım, montaj ve teknik hizmet (5/1-h); eğitim-öğretim (5/1-ı); risturn (5/1-i); yönetici şirket (5/A); sınai mülkiyet (5/B); Türk Uluslararası Gemi Sicili; serbest bölge; teknoloji geliştirme bölgesi; araştırma altyapıları | Netleştirilir |
| İşlem esaslı | İştirak kazancı (5/1-a); yurt dışı iştirak kazancı (5/1-b); yurt dışı iştirak hissesi satışı (5/1-c); emisyon primi (5/1-ç); taşınmaz, iştirak hissesi ve fon satışı (5/1-e); bankaya borçlu kurumların satışları (5/1-f); sat-kirala-geri al (5/1-j); varlık kiralama (5/1-k); ürün senetleri (GVK geçici 76) | Her işlem ayrı |
Tebliğ her iki listeyi "bazıları" ifadesiyle verdiğinden, sayılan istisnalar sınırlayıcı nitelikte değildir. Listede yer almayan bir istisnanın hangi gruba girdiği, istisnanın bir faaliyete mi yoksa tek tek işlemlere mi bağlandığı dikkate alınarak belirlenmektedir.
3. Tebliğ örnekleri
(A) A.Ş., 2025 yılında 1. Ar-Ge projesinden 2.500.000 TL kâr, 2. projeden ise 1.000.000 TL zarar elde etmektedir. Faaliyet bir bütün olarak değerlendirildiğinden zarar kârdan düşülmekte; istisna tutarı 1.500.000 TL olarak hesaplanmakta ve beyannamenin ilgili istisna satırında gösterilmektedir.
(B) A.Ş., borcuna karşılık iki taşınmazını bankaya satmaktadır; satışlardan birinden 3.500.000 TL kâr, diğerinden 1.500.000 TL zarar doğmaktadır. Kârın tamamı KVK 5/1-f kapsamında istisna edilmekte, 1.500.000 TL tutarındaki zarar ise kanunen kabul edilmeyen gider satırında gösterilmektedir.
Uygulamadaki anlamı: İşlem esaslı istisnalarda zararlı işlemden doğan zarar, kurumun vergiye tabi diğer kazançlarını azaltamamaktadır. Kârlı işleme ilişkin istisna ise brüt tutar üzerinden tam olarak kullanılmaktadır. Faaliyet esaslı istisnalarda ise istisna tutarı, aynı faaliyet içindeki zararlar kadar azalmaktadır.
4. GYO ve fonlarda kâr dağıtımı
1 Ocak 2025 tarihinden itibaren elde edilen kazançlar bakımından gayrimenkul yatırım fon ve ortaklıklarının kurumlar vergisi istisnası, taşınmazlardan elde edilen kazancın en az %50'sinin kâr payı olarak dağıtılması şartına bağlanmıştır. 25 Seri No.lu Tebliğ bu şartın hesaplanmasını aşağıdaki şekilde açıklığa kavuşturmuştur:
- 1 Ocak 2025 tarihinden itibaren elde edilen kazançlara ilişkin avans kâr payları dağıtım hesabında dikkate alınmaktadır.
- Kâr dağıtımına esas taşınmaz kazancı, taşınmaz hasılatından bu faaliyete ait gider ve maliyetler düşülerek bulunan net kazançtır.
- Taşınmaz faaliyetinin veya toplam faaliyetlerin zararla sonuçlanması hâlinde dağıtım şartı aranmamaktadır.
- Taşınmaz faaliyetinin kârlı, diğer faaliyetlerin zararlı olduğu ve toplam kazancın taşınmaz kazancından düşük kaldığı durumlarda toplam kazancın yarısının dağıtılması yeterlidir.
- Portföyüne taşınmaz alamayan ve inşaat projesi yapamayan fon ve ortaklıklar için şart aranmamaktadır; ancak herhangi bir şekilde taşınmaz kazancı elde edilmesi hâlinde bu kazanç için şart aranmaktadır.
- Türk Ticaret Kanunu uyarınca ayrılması zorunlu kanuni yedek akçelerin taşınmaz kazancına isabet eden kısmı düşülebilmekte; kalan kazancın %50'si dağıtılmaktadır.
Dikkat: Kârın sermayeye eklenmesi kâr dağıtımı sayılmamaktadır. Bu nedenle kâr paylarının sermayeye eklenmesi yoluyla dağıtım şartının sağlanması mümkün değildir. Dağıtım, sermaye piyasası mevzuatına göre belirlenen net dağıtılabilir kâr esas alınarak yapılmaktadır; bu tutar Vergi Usul Kanunu kayıtlarına göre bulunan kârı aşamaz.
5. Kâr dağıtımı örnekleri
(A) GYO, 2025 yılında taşınmazlardan 1.000.000 TL kâr, diğer faaliyetlerden ise 600.000 TL zarar elde etmektedir; toplam kazanç 400.000 TL'dir. Kazancın yarısı olan 200.000 TL'nin dağıtılması istisna için yeterli bulunmaktadır.
(B) GYO'nun taşınmaz maliyeti 9.000.000 TL, diğer maliyetleri 1.000.000 TL ve müşterek genel gideri 500.000 TL'dir. Bu durumda taşınmaz kazancına 500.000 × 9/10 = 450.000 TL müşterek gider yüklenmektedir.
(C) GYO'nun taşınmaz kazancı 8.000.000 TL'dir; SPK mevzuatına göre net dağıtılabilir kârı 7.000.000 TL, VUK kayıtlarına göre ise 5.000.000 TL'dir. 5.000.000 TL esas alınmakta ve istisna için 2.500.000 TL dağıtılması gerekmektedir.
Ortak kullanılan tesisat, makine ve taşıtların amortismanı, her işte kullanıldıkları gün sayısına göre dağıtılmaktadır. Kullanım süresinin belirlenemediği durumlarda amortisman, müşterek genel giderlerle birlikte maliyet oranına göre paylaştırılmaktadır.
6. Hatalı uygulamanın maliyeti
Tebliğ örneklerindeki tutarlar esas alınarak, uygulamada sık karşılaşılan iki hatanın vergi etkisi aşağıda gösterilmiştir.
| Durum | Tebliğe uygun | Hatalı uygulama | Matrah farkı | Vergi farkı (%25) |
|---|---|---|---|---|
| Teknoloji geliştirme bölgesi projeleri | 1.500.000 TL istisna | Kârlı projede 2.500.000 TL istisna; zararın diğer kazançtan düşülmesi | 1.000.000 TL | 250.000 TL |
| 5/1-f taşınmaz satışları | 3.500.000 TL istisna + 1.500.000 TL KKEG | Kârın istisna edilmesi, zararın KKEG'e eklenmemesi | 1.500.000 TL | 375.000 TL |
Eksik beyan edilen verginin inceleme sonucunda tarh edilmesi hâlinde vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi de doğmaktadır.
Dağıtım şartının sağlanmaması hâlinde istisna kaybedilmekte ve taşınmaz kazancı genel oran üzerinden vergilendirilmektedir.
7. Uygulama notları
| Konu | Dayanak | Uygulama | Dikkat edilecek husus |
|---|---|---|---|
| Faaliyet esaslı istisna | Tebliğ 5.18 | Dönem sonunda tüm projelerin veya işlerin birlikte değerlendirilmesi | Zararlı projelerin istisna tutarından düşülmesi |
| İşlem esaslı istisna | Tebliğ 5.18 | Her satışın veya işlemin ayrı değerlendirilmesi | Zararın KKEG olarak beyana eklenmesi |
| GYO ve fon kâr dağıtımı | KVK 5/1-d; Tebliğ 5.5 | 2025 ve sonrası kazançlar | Avans kâr payının dikkate alınması; sermayeye eklemenin dağıtım sayılmaması |
| Müşterek gider ve amortisman | Tebliğ 5.5 | Maliyet oranı ve kullanım günü | Dağıtım anahtarının belgelendirilmesi ve tutarlı biçimde uygulanması |
8. Kontrol listesi
İstisna sınıflandırması
- Kullanılan istisnaların grubunun belirlenmesi
- Faaliyet esaslı istisnada zararların netleştirilmesi
- İşlem esaslı istisnada zararların KKEG olarak dikkate alınması
GYO ve fonlar
- Net taşınmaz kazancının hesaplanması
- Avans kâr paylarının dikkate alınması
- SPK ve VUK kârından düşük olanın esas alınması
Belgeler
- Proje bazlı kâr-zarar tablolarının hazırlanması
- Müşterek gider dağıtımının belgelendirilmesi
- Kâr dağıtım kararlarının ve ödemelerin dosyalanması
9. Sonuç
25 Seri No.lu Tebliğ ile istisnaların hangi esasa göre uygulanacağı açıklığa kavuşmuştur: Faaliyet esaslı istisnalarda net sonuç, işlem esaslı istisnalarda ise her işlemin kendi sonucu esas alınmakta ve zararlar diğer kazançlardan düşülememektedir.
GYO ve gayrimenkul yatırım fonları bakımından ise dağıtılması gereken tutarın net kazanç, avans kâr payı, yedek akçe ve dağıtılabilir kâr ölçütleri dikkate alınarak hesaplanması gerekmektedir. 2025 yılı beyanlarının ve kâr dağıtım kararlarının bu açıklamalar çerçevesinde gözden geçirilmesi önerilmektedir.
İstisna hesaplamalarının ve kâr dağıtım planlarının kontrolü için lütfen ön görüşme talep ediniz.
Ücretsiz Ön GörüşmeYasal Uyarı: Bu makalede yer alan bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve profesyonel vergi, hukuk veya muhasebe tavsiyesi teşkil etmez. Bu içerikteki bilgilere dayanılarak yapılan işlemlerden doğabilecek zararlardan yazar veya şirketimiz sorumlu tutulamaz.